Over Smart Cities

De uitdagingen

Steden en gemeenten staan voor grote uitdagingen. Het bevolkingsaantal in steden neemt toe, onze maatschappij wordt steeds diverser en onze mobiliteit, leefbaarheid, veiligheid en ons klimaat staan onder druk. Daarnaast maakt onze maatschappij een gigantische digitale transformatie door. De verwachtingen van burgers voor gebruiksvriendelijke digitale dienstverlening groeien. De digitale transformatie van het lokaal bestuur dringt zich op en biedt kansen voor een efficiëntere dienstverlening.

Smart cities, de oplossing?

Terwijl het "smart city"-concept oorspronkelijk vanuit de technologiebedrijven is onderstaan, geven steeds meer steden en gemeenten wereldwijd intussen een eigen invulling aan het concept. Hierbij vertrekken ze niet langer vanuit het idee van een technologiegedreven stad, maar leggen ze de focus op  de maatschappelijke uitdagingen, een betere werking van het lokaal bestuur en een betere, efficiënte dienstverlening voor de burger.  Data en technologie biedt heel wat kansen en kan deels een oplossing zijn maar is dat zeker niet altijd.  Andere mogelijke hefbomen zijn slimme ruimtelijke ontwikkeling, een sterk duurzaam beleid, burgerparticipatie, innovatieve vormen van samenwerking...

Toch beseffen lokale besturen  dat ze bijkomend moeten investeren in data en technologie om tegemoet te komen aan de technologische uitdagingen van vandaag en morgen.  Nieuwe technologieën bieden de mogelijkheid het contact met burgers en bedrijven te versterken, effectiever te werken en de dienstverlening te optimaliseren.

We beschouwen een  smart city niet alleen iets van steden.  We zien ook in Vlaanderen lovenswaardige initiatieven van kleinere lokale besturen. Ook meer en meer steden en gemeenten gaan samenwerken aan een "smart region" of slimme regio.

Aanpak: bouwstenen van een slimme stad of gemeente en stappenplan

Een smart city is meer dan IT. Aandacht voor technologische trends en data is belangrijk  maar sterk leiderschap en visie, vertrekkende vanuit de eigen lokale identiteit, uitdagingen en behoeften van de burger, dát is de basis van een slimme stad of gemeente.

Een slimme stad:

De digitale transformatie vergt bovendien een nieuwe manier van werken en vormt een gelegenheid om onze traditionele organisatiestructuur en - cultuur in vraag te stellen.  Samenwerking is cruciaal, verkokering uit den boze. Lees meer in het essay "Weg met blokkendozen en vastgeroeste partijkaders" van hoogleraren bestuurskunde Filip De Rynck en Johan Ackaert ( Lokaal, oktober 2018).

 Het Smart City Institute vertaalde speciaal voor de VVSG en haar leden de praktische gids smart city dat een stappenplan bevat voor de opmaak en uitvoering van een smart city-beleid.

Valkuilen en aandachtspunten

Bij de beschrijving van de bovenstaande bouwstenen vermeldden wij al een aantal valkuilen: het gevaar om smart city als een doel te zien en een "leuk" label voor de stad: zonder sterke integrale toekomstvisie; om projecten te laten drijven door de technologie in plaats van de uitdagingen en de noden die er zijn en om projecten zonder betrokkenheid en draagvlak van de burgers te gaan uitrollen...

Ook de onderstaande punten verdienen onze aandacht bij het uitdenken van een smart city-visie en projecten.

In deze digitale wereld waarin er heel veel data wordt verzameld en uitgewisseld, groeien informatieveiligheid en privacy aan belang.

Technologische verandering is ook maatschappelijke verandering. De vraag “Waar willen wij naar toe als samenleving?” vereist een maatschappelijk antwoord. Het is aan ons als maatschappij om het kader te bepalen waarin toekomstige technologie moet worden ontwikkeld en om de spelregels te bepalen waaraan de technologische industrie moet voldoen.  De lokale besturen hebben hier tevens een belangrijke rol te vervullen. Het gebruik van technologie brengt eeen aantal ethische vraagstukken met zich mee.  Het is belangrijk om ons hier bewust van te zijn en ten allen tijde het maatschappelijk welzijn voorop te plaatsen.

In een wereld die steeds meer draait op data en technologie, mogen we ook diegenen niet uit het oog verliezen, die moeilijker kunnen omgaan met digitale en technologische middelen. Een inclusief digitaal beleid is nodig.

Samenwerken met IT-leveranciers en bedrijven is belangrijk maar zogenaamde vendor lock-in of vendor dependency moeten we voorkomen. Goede bestekken en de techniek van het innovatief aanbesteden zijn belangrijke hefbomen.

Samenwerking is cruciaal. Zowel met bedrijven, acedemische instellingen en de burger (de zogenaamde "quadruple helix") als met overheden en lokale besturen onderling. De hamvraag is niet welke stad koploper is maar wel hoe we meer en beter van elkaar kunnen leren en projecten kunnen opschalen.